ચરક સંહિતા જેવા આયુર્વેદિક ગ્રંથોમાં ‘જડીબુટ્ટીઓની રાણી’ તરીકે ઓળખાતી તુલસી માત્ર એક પવિત્ર છોડ નથી, પરંતુ ઔષધીય ગુણોનો ભંડાર પણ છે. ‘જર્નલ ઓફ આયુર્વેદ એન્ડ ઇન્ટિગ્રેટિવ મેડિસિન’માં પ્રકાશિત અભ્યાસ મુજબ તુલસીમાં રહેલા એન્ટિઓક્સિડન્ટ, એન્ટિમાઇક્રોબિયલ અને એન્ટિ-ઇન્ફ્લેમેટરી ગુણ શરીરને વિવિધ બીમારીઓ સામે રક્ષણ આપે છે. સીનિયર ક્લિનિકલ ડાયટિશિયન ડૉ. અનુ અગ્રવાલના જણાવ્યા મુજબ, તુલસીમાં વિટામિન A, C, કેલ્શિયમ, આયર્ન અને ઝિંક જેવા પોષક તત્વોની સાથે યુજેનોલ, ઉર્સોલિક એસિડ, બીટા-કેરીઓફિલિન, લિનાલૂલ અને 1,8-સિનેઓલ જેવા બાયોએક્ટિવ કમ્પાઉન્ડ્સ પણ મળી આવે છે.
તુલસીના સેવનથી શરીરને અનેક રીતે સ્વાસ્થ્ય લાભ થાય છે. તેમાં રહેલા એડેપ્ટોજેનિક ગુણો તણાવ અને ચિંતા ઘટાડવામાં મદદ કરે છે, તેમજ ઊંઘની ગુણવત્તા સુધારે છે. તે ગ્લુકોઝ મેટાબોલિઝમને સપોર્ટ કરીને બ્લડ શુગર, બીપી અને કોલેસ્ટ્રોલના સ્તરને નિયંત્રિત રાખવામાં સહાયક બને છે, જે હૃદયના સ્વાસ્થ્ય માટે ફાયદાકારક છે. આ ઉપરાંત, તુલસી ગેસ્ટ્રિક મ્યુકોસાને નુકસાનથી બચાવીને અપચો, ગેસ અને પેટ ફૂલવા જેવી પાચન સંબંધિત સમસ્યાઓમાં રાહત આપે છે.
જોકે, તુલસીનું સેવન દરેક વ્યક્તિ માટે એકસરખું મુક્ત નથી. સગર્ભા અને સ્તનપાન કરાવતી મહિલાઓ, બ્લડ શુગર અને બીપીની દવા લેતા દર્દીઓ, બ્લડ થીનર દવાઓ લેતી વ્યક્તિઓ અને તાજેતરમાં સર્જરી કરાવનાર લોકોએ દરરોજ તુલસી લેતા પહેલા ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જરૂરી છે. વધુ માત્રામાં તુલસી ખાવાથી ઉબકા કે ઝાડા જેવી આડઅસરો પણ થઈ શકે છે.
તુલસી સાથે કેટલીક ગેરમાન્યતાઓ પણ જોડાયેલી છે. ઉદાહરણ તરીકે, તુલસી ખાવાથી કોઈ રોગ થતો નથી અથવા તે ડાયાબિટીસ અને કેન્સરને સંપૂર્ણપણે ઠીક કરી શકે છે તે માન્યતાઓ તબીબી રીતે સાચી નથી; તે માત્ર સ્વાસ્થ્યને ટેકો આપે છે પણ દવાનો વિકલ્પ નથી. દરરોજ ૩ થી ૫ તાજા તુલસીના પાન ખાવા સુરક્ષિત માનવામાં આવે છે, જેને દિવસના કોઈપણ સમયે ચાવીને અથવા ઉકાળા તરીકે લઈ શકાય છે.
