અમદાવાદની ઐતિહાસિક પોળો માત્ર જૂની હવેલીઓ અને સ્થાપત્યો માટે જ નહીં, પરંતુ પોતાની આગવી સાંસ્કૃતિક અને ધાર્મિક પરંપરાઓ માટે પણ વિશ્વભરમાં જાણીતી છે. શહેરના શાહપુર વિસ્તારમાં આવેલી વનમાળી વાંકાની પોળમાં દિવાળીના તહેવાર દરમિયાન એક અત્યંત અનોખી પરંપરા નિભાવવામાં આવે છે. અહીં નવરાત્રિને બદલે બેસતા વર્ષના દિવસે માતાજીની સ્થાપના કરવામાં આવે છે, કારણ કે પોળના રહીશો માતાજીને પોતાની દીકરી માને છે અને તેમને પિયર પધારવા માટે ભાવભીનું આમંત્રણ આપે છે. છેલ્લા ૧૫૦ વર્ષથી અવિરતપણે ચાલી આવતી આ પરંપરા પોળની એકતા અને અનોખી સંસ્કૃતિની સાક્ષી પૂરે છે.
મુખ્ય પાસાં અને વિગતવાર અહેવાલ:
-
શરદ પૂનમ પહેલાં દીકરીને તેડવા જવાની અંદાજમાં આમંત્રણ:
-
વનમાળી વાંકાની પોળના રહીશો દર વર્ષે શરદ પૂનમ પહેલાંની ચૌદશે ઢોલ-નગારાના નાદ સાથે વાજતે-ગાજતે માતાજીને આમંત્રણ આપવા પહોંચે છે.
-
રહીશો જાણે પોતાની દીકરીને પિયર તેડવા જતા હોય તે ભાવ સાથે કહે છે કે, “બેસતા વર્ષના દિવસે તૈયાર રહેજો, તમારા પિયરિયા તમને લેવા આવશે.”
-
ત્યારબાદ બેસતા વર્ષના દિવસે પોળવાસીઓ પુનઃ વાજતે-ગાજતે મંદિરે જઈ માતાજીને પોતાની પોળમાં લઈને આવે છે, જ્યાં લાભ પાંચમ સુધી તેમની ભક્તિભાવપૂર્વક પૂજા-અર્ચના થાય છે અને છઠ્ઠના દિવસે તેમને વિદાય આપવામાં આવે છે.
-
-
શાહપુરની વસ્તાધેલજીની પોળ ગણાય છે માતાજીનું સાસરું:
-
આ પરંપરા પાછળ ધાર્મિક શ્રદ્ધાની સાથે અતૂટ પારિવારિક ભાવના જોડાયેલી છે.
-
સ્થાનિક અગ્રણીઓના જણાવ્યા મુજબ, પોળમાં હંમેશાં સુખ, શાંતિ અને સમૃદ્ધિ જળવાઈ રહે તે હેતુથી આશરે ૧૫૦ વર્ષ પહેલાં વડીલોએ આ પ્રથા શરૂ કરી હતી. શાહપુરમાં હલીમની ખડકી પાસે આવેલી વસ્તાધેલજીની પોળમાં આવેલું માતાજીનું મંદિર તેમનું ‘સાસરું’ મનાય છે.
-
-
૧૫૦ વર્ષ જૂની અખંડ માંડવીની વિશેષતા:
-
માતાજીની સ્થાપના સાથે તેમની આગળ ખાસ માંડવીની સ્થાપના કરવામાં આવે છે, જે પણ અંદાજે ૧૫૦ વર્ષ જૂની છે.
-
આ માંડવીની સૌથી મોટી વિશેષતા એ છે કે તે સંપૂર્ણ અખંડ માંડવી છે, જેમાં એક પણ લોખંડની ખીલીનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો નથી; માત્ર લાકડાને જ વિશેષ કલાકારીથી આકાર આપીને તેનું માળખું તૈયાર કરાયું છે.
-
પેઢી દર પેઢી આગળ વધતી આ અનોખી પરંપરા અમદાવાદની પોળ સંસ્કૃતિના સાચા વારસા અને પારિવારિક પ્રેમની જીવતી જાગતી મિસાલ છે.
-
