સંરક્ષણ ક્ષેત્રે ભારતને આત્મનિર્ભર બનાવવા અને સ્થાનિક ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપવાના ભાગરૂપે સંરક્ષણ મંત્રાલયે મોટી જાહેરાત કરી છે. મંત્રાલયે ₹3,070 કરોડ ના અંદાજિત વેપાર મૂલ્ય ધરાવતી, હાલમાં આયાત કરવામાં આવતી 405 વ્યૂહાત્મક લશ્કરી વસ્તુઓ માટેની છઠ્ઠી ‘પોઝિટિવ ઇન્ડિજનાઇઝેશન લિસ્ટ’ (PIL) બહાર પાડી છે.
છઠ્ઠી યાદીમાં કઈ વસ્તુઓનો સમાવેશ?
-
વસ્તુઓનું વિભાજન: આ યાદીમાં સંરક્ષણ ક્ષેત્રના જાહેર સાહસો (DPSUs) ની 389 વસ્તુઓ અને ભારતીય કોસ્ટ ગાર્ડ (ICG) ની 16 વસ્તુઓનો સમાવેશ થાય છે.
-
સમાવિષ્ટ સાધનો: આ યાદીમાં લાઇન રિપ્લેસેબલ યુનિટ્સ, સબ-સિસ્ટમ્સ, સ્પેરપાર્ટ્સ, ઘટકો અને કાચો માલ સામેલ છે.
-
મહત્વપૂર્ણ પ્લેટફોર્મ્સ: એડવાન્સ્ડ લાઇટ હેલિકોપ્ટર (ALH), Su-30MKI, તેજસ (LCA), T-72 અને T-90 ટેન્ક, યુદ્ધ જહાજો, તેમજ ‘કોંકર્સ-એમ’ અને ‘MRSAM’ જેવી મિસાઇલ સિસ્ટમ્સના સ્પેરપાર્ટ્સનો સમાવેશ થાય છે.
-
ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને દારૂગોળો: રડાર, સોનાર, ફાયર કંટ્રોલ સિસ્ટમ્સ, સેટેલાઇટ કોમ્યુનિકેશન સિસ્ટમ અને હાઇ-એક્સપ્લોઝિવ એન્ટી-ટેન્ક દારૂગોળો પણ હવે ભારતમાં જ બનશે.
સમયમર્યાદા અને ‘શ્રીજન’ (Srijan) પોર્ટલનું યોગદાન
-
સૂચક સમયમર્યાદા: દરેક વસ્તુના દેશમાં જ ઉત્પાદન માટે સમયરેખા નક્કી કરાઈ છે, જે સંરક્ષણ મંત્રાલયના ‘શ્રીજન પોર્ટલ’ પર ઉપલબ્ધ છે.
-
33,000 થી વધુ વસ્તુઓ ઓફર કરાઈ: પોર્ટલની શરૂઆતથી લઈને જૂન 2026 સુધીમાં સ્વદેશીકરણ માટે 33,000 થી વધુ સંરક્ષણ ઉત્પાદન વસ્તુઓ મુકવામાં આવી છે (જેમાં અગાઉની 5 યાદીઓની 5,012 વસ્તુઓ સામેલ છે).
પાંચ વર્ષની સફળતા અને આયાતમાં ઘટાડો
-
₹9,000 કરોડની આયાત ઘટી: છેલ્લા 5 વર્ષમાં 15,700 થી વધુ સંરક્ષણ ઉત્પાદનોનું સફળતાપૂર્વક સ્વદેશીકરણ કરવામાં આવ્યું છે, જેનાથી વિદેશી આયાતમાં આશરે ₹9,000 કરોડનો ઘટાડો થયો છે.
-
સ્થાનિક ઉદ્યોગોને ઓર્ડર: માર્ચ 2026 સુધીમાં સ્થાનિક સંરક્ષણ વિક્રેતાઓ અને ભારતીય MSME ને આશરે ₹10,000 કરોડ ના ખરીદી ઓર્ડર આપવામાં આવ્યા છે.
આ નિર્ણયથી દેશમાં ઇનોવેશન વધશે, ભારતીય ઉદ્યોગો માટે તકો ખુલશે અને વિદેશી આયાત પરની નિર્ભરતા નોંધપાત્ર રીતે ઘટશે.
