શું તમે જાણો છો કે સ્વાસ્થ્યની વાત આવે ત્યારે તમે પહેલાથી જ શેના હકદાર છો?
ભારતમાં ગંભીર બીમારી કે હોસ્પિટલના મોટા ખર્ચ સમયે સામાન્ય અને ગરીબ પરિવારોએ જમીન વેચવી પડે છે અથવા વ્યાજે પૈસા લેવા પડે છે. પરંતુ ચોંકાવનારી વાસ્તવિકતા એ છે કે દેશની વસ્તીનો મોટો હિસ્સો કેન્દ્ર સરકારની વિશ્વની સૌથી મોટી આરોગ્ય વીમા યોજના ‘આયુષ્માન ભારત – પીએમ-જેએવાય’ (PM-JAY) હેઠળ વાર્ષિક રૂ. ૫ લાખ સુધીની મફત હોસ્પિટલ સારવાર માટે હકદાર હોવા છતાં, કેવળ માહિતી અને જાગૃતિના અભાવે તેનો લાભ મેળવી શકતો નથી.
સર્વેક્ષણ અને રિપોર્ટના મુખ્ય તારણો:
-
જાગૃતિનો મોટો અભાવ: ‘ભારતીય ઉદ્યોગ સંઘ’ (CII) અને ‘બોસ્ટન કન્સલ્ટિંગ ગ્રુપ’ (BCG)ના સર્વે અનુસાર, આયુષ્માન ભારત યોજના માટે ખરેખર પાત્રતા ધરાવતા દેશના આશરે ૬૬ ટકા લોકોને આ યોજના વિશે કોઈ માહિતી જ નથી.
-
ઓછું રજીસ્ટ્રેશન: દેશભરમાં માત્ર ૨૫ ટકા પાત્ર લાભાર્થીઓએ જ યોજનાનો લાભ લેવા માટે ઔપચારિક નોંધણી (Registration) કરાવી છે, જે નોંધણી પ્રક્રિયા સંપૂર્ણપણે વિનામૂલ્યે થાય છે.
-
હેલ્થ ઇન્સ્યોરન્સનો મોટો ગેપ: ભારતમાં તમામ આવક જૂથોના આશરે ૬૦ ટકા પરિવારો પાસે કોઈપણ પ્રકારનો સરકારી કે ખાનગી હેલ્થ ઇન્સ્યોરન્સ નથી. ગ્રામીણ અને નાના શહેરોમાં સ્થાનિક ભાષામાં સાચી માહિતી ન મળવાના કારણે આ સ્થિતિ વધુ ગંભીર બને છે.
આયુષ્માન ભારત (PM-JAY) ની મુખ્ય વિશેષતાઓ:
-
૨૦૧૮ માં શરૂ કરાયેલી આ યોજના હેઠળ પાત્ર પરિવારોને પ્રતિ વર્ષ રૂ. ૫ લાખ સુધીનું ફ્રી હોસ્પિટલાઇઝેશન કવરેજ મળે છે.
-
યોજના માટેની પાત્રતા ચકાસવી અત્યંત સરળ છે. કોઈપણ નાગરિક થોડી જ મિનિટોમાં સત્તાવાર વેબસાઇટ, નજીકના કોમન સર્વિસ સેન્ટર (CSC) અથવા માન્ય હોસ્પિટલના હેલ્પડેસ્ક પર જઈને પોતાના મૂળભૂત ઓળખ આધારિત દસ્તાવેજો દ્વારા પાત્રતા ચકાસી શકે છે.
નિષ્કર્ષ અને સલાહ: ઈમરજન્સી કે આરોગ્ય વિષયક કટોકટી આવે તે પહેલાં જ દરેક પરિવારે પોતાની આયુષ્માન ભારત પાત્રતા ચકાસી લેવી જરૂરી છે, જેથી મુશ્કેલીના સમયે આર્થિક બોજ અને દેવાના બોજમાંથી બચી શકાય.
