નેપાળ અને તિબેટની સરહદે અચાનક આવેલ ભયાનક પૂરની ઘટનાએ હિમાલય ક્ષેત્રની કુદરતી સક્રિયતા અને નાજુક સ્થિતિ ફરી સપાટી પર આણી છે. આ ઘટનાએ તિબેટમાં બ્રહ્મપુત્ર (યારલુન્ગ ત્સાંગ્પો) નદી પર ચીન દ્વારા બનાવાઈ રહેલા વિશ્વના સૌથી મોટા હાઇડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટની સુરક્ષા સામે ગંભીર સવાલો ઊભા કર્યા છે.
નેપાળ આપત્તિ અને ભૂગર્ભીય જોખમ
-
આપત્તિનું કારણ: 4.4ની તીવ્રતાના ભૂકંપ બાદ હિમનદી (ગ્લેશિયર) તૂટવા અને આઇસ-રોક એવલાન્ચના કારણે નદીના પ્રવાહમાં અવરોધ ઊભો થતાં વિનાશક પૂર આવ્યું હતું.
-
Cascading અસર: હિમાલય ક્ષેત્રમાં મધ્યમ તીવ્રતાનો ભૂકંપ પણ બરફ, પથ્થર અને કાટમાળનો પ્રવાહ ધકેલીને મોટી ભૂસ્ખલન અને પૂરની માળખાકીય શ્રેણી સર્જી શકે છે.
ચીનનો મેડોગ હાઇડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટ
-
ક્ષમતા અને ખર્ચ: તિબેટના ગ્રેટ બેન્ડ વિસ્તારમાં બનનારા આ પ્રોજેક્ટની અંદાજિત ક્ષમતા 60,000 મેગાવોટ અને ખર્ચ આશરે $137 બિલિયન છે.
-
ફોલ્ટ લાઇન જોખમ: જુલાઈ 2026ના અભ્યાસ મુજબ આ ડેમ અત્યંત ભૂકંપપ્રવણ અને સક્રિય Paizhen Fault નજીક નિર્માણ થઈ રહ્યો છે, જે રિઝર્વોયરની સ્થિરતા માટે મોટો ખતરો છે.
ભારત માટે વ્યૂહાત્મક અને જળસુરક્ષા ચિંતા
બ્રહ્મપુત્ર નદી તિબેટથી અરુણાચલ પ્રદેશ અને આસામ થઈને બાંગ્લાદેશ જાય છે. ચીન દ્વારા પાણીના પ્રવાહનું નિયંત્રણ, અચાનક પાણી છોડવાની નીતિ કે કુદરતી આપત્તિમાં ડેમને થનાર નુકસાન નીચેના નીચાણવાળા વિસ્તારો (ભારત) માટે જળસુરક્ષા અને પર્યાવરણીય દ્રષ્ટિએ ગંભીર ચિંતાનો વિષય છે.
મુખ્ય સવાલ
નેપાળની ઘટના બાદ સ્ટ્રેટેજિક નિષ્ણાત બ્રહ્મા ચેલાની સહિતના વિજ્ઞાનીઓએ પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો છે કે ભૂકંપ, હિમનદીઓ અને ભૂસ્ખલનની સંવેદનશીલતા ધરાવતા હિમાલયના આટલા અસ્થિર ક્ષેત્રમાં વિશ્વનો સૌથી મોટો ડેમ બનાવવો કેટલો સલામત છે?
