ભુજમાં નવરાત્રી માટે માટીના ગરબામાં પરંપરા અને આધુનિકતાનો
શક્તિ આરાધનાના પર્વ નવરાત્રીના આગમનની તૈયારીઓ પૂરજોશમાં ચાલી રહી છે, ત્યારે કચ્છના મુખ્ય મથક ભુજમાં માટીના ગરબા બનાવવાની પરંપરાગત કળા નવા રંગ-રૂપ સાથે ખીલી ઊઠી છે. ભુજના કુંભાર પરિવારો દ્વારા વર્ષોથી માટીકામની પરંપરાને જીવંત રાખીને નવરાત્રી માટે અવનવી ડિઝાઇનના આકર્ષક ગરબા તૈયાર કરવામાં આવી રહ્યા છે. આ ધાર્મિક પર્વ કારીગરો માટે રોજગારીનું ઉત્તમ માધ્યમ બનવાની સાથે આપણી પ્રાચીન હસ્તકળાને પણ ઉજાગર કરી રહ્યો છે.
પરંપરાગત કળા અને આધુનિક ડિઝાઇનનો નિખાર:
-
મહિનાઓ અગાઉથી તૈયારીઓ: નવરાત્રીના દિવસો નજીક આવતાં ગરબાની માંગમાં મોટો વધારો થતો હોવાથી કુંભાર કારીગરો દ્વારા તેની તૈયારીઓ મહિનાઓ અગાઉથી શરૂ કરી દેવામાં આવે છે. માટીની પસંદગીથી લઈને ગરબાને આકાર આપવો, તેને સૂકવવા, રંગકામ કરવું અને અંતે વિવિધ સજાવટથી આકર્ષક બનાવવાની પ્રક્રિયા ખૂબ ઝીણવટપૂર્વક કરવામાં આવે છે.
-
મડવર્ક અને કલાત્મક શણગાર: સમયની બદલાતી માંગ મુજબ હવે ગરબા માત્ર પરંપરાગત આકાર પૂરતા સીમિત નથી રહ્યા. તેમાં વિવિધ આધુનિક ડિઝાઇન, રંગોની કલાત્મક ગોઠવણી અને આકર્ષક મડવર્કનો મોટા પ્રમાણમાં ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે.
-
મહિલાઓની વિશેષ ભૂમિકા: ગરબાને વધુ સુંદર અને નયનરમ્ય બનાવવામાં પરિવારની મહિલાઓ મહત્વની ભૂમિકા ભજવી રહી છે. તેઓ ગરબા પર હાથથી નાજુક ડિઝાઇન તૈયાર કરે છે તેમજ કાચના ટુકડાઓ (અભલા) અને અન્ય શણગાર સામગ્રીની મદદથી તેને અદભુત દેખાવ આપે છે.
પર્યાવરણની જાળવણી અને પેઢીગત વારસો:
આ કારીગર પરિવાર દ્વારા પર્યાવરણની કાળજીને પણ વિશેષ પ્રાથમિકતા આપવામાં આવે છે. ગરબાના રંગકામ દરમિયાન શક્ય તેટલા પ્રાકૃતિક અને ઇકો-ફ્રેન્ડલી રંગોનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે, જેથી પરંપરાગત માટીના ગરબાની સાથે પર્યાવરણની શુદ્ધતા પણ જળવાઈ રહે.
નવરાત્રી પર્વ દરમિયાન ગરબા ખરીદતા લોકોમાં પણ હવે વિવિધ ડિઝાઇન અને હાથની અદભુત કારીગરી પ્રત્યે વિશેષ રસ જોવા મળે છે. ભુજના આ કારીગરો માટે ગરબા બનાવવાનું કાર્ય માત્ર વ્યવસાય નથી, પરંતુ પેઢીઓથી ચાલતી માટીકલાના વારસાને નવી પેઢી સુધી પહોંચાડવાનો એક સુંદર પ્રયાસ છે.
